TAJEMNICZY OBYWATEL_KA – Obywatelska kontrola biur poselskich i senackich

„Tajemniczy Obywatel_Ka” to ogólnopolski projekt Komitetu Obrony Demokracji, którego celem jest sprawdzenie, czy przedstawiciele i przedstawicielki władzy ustawodawczej umożliwiają kontakt ze swoimi wyborcami i w jaki sposób realizują obowiązek dialogu obywatelskiego. Celem inicjatywy jest wzmocnienie dialogu między politykami a obywatelami, budowanie wzajemnego zaufania oraz kształtowanie szacunku klasy politycznej wobec społeczeństwa. Projekt ma charakter obywatelski, edukacyjny i kontrolny, pokazuje jak w praktyce działa reprezentacja obywateli w demokratycznym państwie.

Na czym polega projekt

Wolontariusze i wolontariuszki KOD działają w parach jako tytułowi „Tajemniczy Obywatele”. W tej roli próbują nawiązać kontakt z wybranymi parlamentarzystami telefonicznie, mailowo oraz osobiście, odwiedzając ich biura poselskie lub senatorskie. Celem jest sprawdzenie, jak wygląda dostępność parlamentarzystów dla obywateli, czy biura umożliwiają kontakt telefoniczny, mailowy i osobisty, czy są czynne, oznaczone i dostępne dla osób ze szczególnymi potrzebami oraz czy obywatele są traktowani z szacunkiem i uwagą.
Badanie obejmuje trzy główne obszary: komunikację (internet, telefon, e-mail), lokal biurowy oraz przebieg spotkania z obywatelem. Każdy z tych obszarów oceniany jest na podstawie jednolitej ankiety, której maksymalny wynik wynosi 30 punktów. Dzięki temu możliwe jest stworzenie porównywalnego obrazu jakości obsługi obywateli w biurach poselskich i senatorskich w całym kraju.

Jak wygląda badanie w praktyce

Każdy ankieter i ankieterka rozpoczyna od sprawdzenia dostępnych w internecie informacji o danym biurze, weryfikuje, czy są zgodne z informacjami na stronach sejmu i senatu. Następnie jedna osoba podejmuje próbę kontaktu telefonicznego, a druga mailowego, dokumentując przebieg komunikacji. W kolejnym kroku jest próba umówienia wizyty w biurze z parlamentarzystą lub z osobą będącą pracownikiem biura. Po zakończeniu wizyty wypełniany jest szczegółowy formularz ankiety i wraz z dokumentacją fotograficzną przekazany koordynatorowi regionalnemu.
Wszystkie działania odbywają się zgodnie z opracowanymi wcześniej scenariuszami rozmów i instrukcjami.

Etap pilotażowy

Na przełomie roku 2024/2025 zrealizowano pilotaż projektu, który objął częściowo Warszawę, Kraków i kilka biur na Podkarpaciu. Wzięło w nim udział 28 wolontariuszy i wolontariuszek, którzy sprawdzili łącznie 46 biur poselskich. Wyniki pilotażu pokazały, że jakość funkcjonowania biur nie zależy od przynależności partyjnej.
Spośród 46 biur w 17 przypadkach telefon odebrano za pierwszym razem, w 25 biurach nie udzielono odpowiedzi na e-mail, tylko 21 biur było wyraźnie oznaczonych, tylko 5 biur było dostępnych dla osób poruszających się na wózkach, a jedynie 4 biura informowały o możliwości uzyskania pomocy prawnej.
Etap pilotażowy w całości został zrealizowany zasobami wolontariackimi, bezkosztowo. W pracach wzięli udział członkowie i członkinie KOD oraz osoby sympatyzujące z organizacją.

Etap ogólnopolski

W roku 2026 Narodowy Instytut Wolności przyznał grant na realizację projektu w skali ogólnopolskiej. Planowane są dwie edycje – pierwsza zakończy się raportem opublikowanym pod koniec roku 2026, druga będzie ukończona w październiku 2027 roku. Wyniki obu edycji zostaną zaprezentowane w formie ogólnopolskiego raportu i rankingu dostępności parlamentarzystów dla obywateli. Raport ma stać się punktem odniesienia dla dalszych działań na rzecz przejrzystości, otwartości i odpowiedzialności przedstawicieli władzy ustawodawczej.

Znaczenie projektu

Projekt „Tajemniczy Obywatel_Ka” tak samo jak Obywatelska Kontrola Wyborów wzmacnia obywatelską kontrolę życia publicznego i pokazuje, że demokracja zaczyna się od codziennego kontaktu między wyborcami a ich przedstawicielami. Jest przykładem niezależnego monitoringu demokracji w Polsce, ilustracją tego, jak zaangażowanie obywateli może w praktyce wspierać instytucje demokratyczne.