18 marca – dzień, w którym trzeba być razem… z sędziami

___
Dorota Ceran

 

W opinii z siódmego marca Krajowa Rada Sądownictwa stwierdziła, że:

Aktualna wersja projektu ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa w jeszcze większym stopniu narusza Konstytucję RP. Uchwalenie tego projektu w obecnym kształcie będzie równoznaczne ze zmianą ustroju państwa.

Jako, że kwestie prawne zwykle bywają zawiłe a sformułowania niejednoznaczne, poprosiłam dwójkę prawników, Jarosława Szczepaniaka – znanego łódzkiego adwokata i Michalinę Engel – aplikantkę adwokacką, by wyjaśnili najistotniejsze, ich zdaniem, passusy projektu ustawy o KRS i znaczenie wprowadzanych zmian.


strzalkaProjekt zakłada, że członkowie  Krajowej Rady Sądownictwa wybierani będą  przez parlament.

 

Jarosław Szczepaniak: W tej chwili nie są jeszcze do końca znane kryteria wyboru tych sędziów. Można tylko zakładać, że będą to zasady podobne jak w przypadku  wyboru sędziów Trybunału Konstytucyjnego. Ale  niezależnie od tego, jakie by te kryteria nie były, to jeżeli wyboru dokonuje sejm, to jest jasne, że  środowiska prawnicze nie będą miały na to żadnego wpływu. Łamie to konstytucyjną zasadę trójpodziału władzy. Zasadę, która jest podstawą funkcjonowania państwa prawa. Naruszane są w ten sposób  fundamenty państwa.

To może mieć kolosalny wpływ na życie przeciętnego obywatela, dlatego, że władza sądownicza  będzie władzą uzależnioną od władzy  ustawodawczej i wykonawczej. Wyroki  będą wydawać sędziowie z nadania politycznego. A taki sędzia to problem. Problem z jego niezależnością.  Pamiętamy przykłady zależności sędziów w czasach komuny. W latach osiemdziesiątych, kiedy toczyły się procesy polityczne, były wydawane wyroki czysto polityczne. Przez 25 lat dopracowaliśmy się  systemu sądownictwa niezależnego. Teraz będzie to zniszczone.

Planowane jest Utworzenie dwóch nowych organów KRS: Pierwszego i Drugiego Zgromadzenia Rady. W skład pierwszego wejdą: I prezes Sądu Najwyższego, minister sprawiedliwości, prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego, osoba powołana przez prezydenta RP, czterech posłów i dwóch senatorów, a także sędziowie piastujący szczególne funkcje w systemie władzy sądowniczej i cieszący się z tego względu wyjątkowym autorytetem. Drugie Zgromadzenie ma tworzyć 15 sędziów wszystkich szczebli, zgłaszanych przez kluby poselskie i marszałka Sejmu, a rekomendowanych przez stowarzyszenia sędziowskie.

 

Michalina Engel: W Pierwszym i Drugim Zgromadzeniu  Rady politycy będą mieli większość. Zatem  Sejm będzie mógł zawetować wszystkie postanowienia podjęte przez Radę.

 

strzalkaPowołuje się Izbę Dyscyplinarną przy Sądzie Najwyższym. Prezes powoływany będzie  przez prezydenta.

 

Jarosław Szczepaniak: Wracamy tu do punktu wyjścia, czyli naruszenia zasady trójpodziału władzy. Bo jeżeli będzie funkcjonowała Izba Dyscyplinarna  i na czele tej Izby będzie stał ktoś z nadania politycznego ,to jej orzeczenia też będą orzeczeniami politycznymi.

Nikt nie twierdzi, nawet sami sędziowie,  że zmiany w sądownictwie nie powinny nastąpić. Powinny. To każdy wie. Ale przecież nie  chodzi o zmiany, które będą rujnować podstawy ustroju państwa.  Widzimy konieczność zmian chociażby w organizacji pracy, w systemie rozpoznawania spraw, ich przydziału. Można się zastanowić nad  zwiększeniem kadry sędziowskiej…  To wszystko jest do rozważenia.

 

Michalina Engel: Nawet gdyby jakiś sędzia (czy w ogóle prawnik) popełnił przestępstwo pospolite, to od tego są sądy powszechne, a nie jakiś polityczny organ. Stworzenie takiej Izby to jest po prostu zastraszanie. Organ, który ma osądzać sędziów to jest przecież element wywierania nacisku na nich, wpływania na ich niezależność, a w konsekwencji na treść orzeczeń.

 

strzalkaProjekt zakłada konieczność uzyskania zgody na podjęcie przez sędziego  dodatkowych obowiązków (szkolenia, wykłady, praca na wyższych uczelniach).

 

Jarosław Szczepaniak: Jeżeli jest sędzia, który wykonuje swoje obowiązki sumiennie, nie spóźnia się z wydawaniem orzeczeń a do tego chce się kształcić, lub kształcić innych, to dlaczego  nie dać mu możliwości rozwoju? Ja rozumiem, że ustawodawcy chcieliby, by sędziowie poświęcili się tylko pracy, ale przecież można zaleźć takie rozwiązanie, które nie będzie stawiało tamy sędziom w rozwoju. I ich studentom. Sam, mimo że swój zawód wykonuję długo, niejednokrotnie korzystam z wiedzy doświadczonych sędziów, chodząc na przykład na ich wykłady. Bo jest to nieoceniona skarbnica wiedzy płynącej od praktyków z wieloletnim doświadczeniem.

 

Michalina Engel: Konstytucja mówi o tym, że sędziowie nie mogą się angażować politycznie i nie mogą angażować się w działania godzące w godność zawodu.  Ale to przecież nie może dotyczyć pracy naukowej czy pedagogicznej. Podejrzewam, że chodzi o jeszcze jedną możliwość ukarania sędziego: jeśli nie będzie działał po myśli polityków, nie uzyska takiej zgody. I jeszcze jedno –  młode, studiujące  pokolenie prawników będzie miało kontakt tylko z wykładającymi sędziami prezentującymi  „właściwą” linię polityczną.

 

strzalkaProjekt ustawy przewiduje spłaszczenie struktury sądownictwa do dwóch szczebli.

 

Jarosław Szczepaniak: Obecnie mamy sądy rejonowe, okręgowe i apelacyjne. W jakiej konfiguracji zostaną połączone w dwa szczeble, nie wiadomo. Ale zasada dwuinstancyjności nie może być naruszona, bo to byłoby już kuriozum w skali świata.  Mogę się tylko domyślać, że rzecz opiera się na idei dezubekizacji: ponieważ w sądach apelacyjnych zasiadają sędziowie z najdłuższym stażem likwidacja tych sądów poprzez spłaszczenie struktury do sądów rejonowych i okręgowych sprawi, że  wielu z nich będzie musiała udać się w stan spoczynku.

 

strzalkaWedle założeń ustawy Ministerstwo Sprawiedliwości będzie mierzyć (przy pomocy systemów informatycznych) obciążenie sędziów pracą i ważyć ich sprawy.

 

Jarosław Szczepaniak: Mierzenie wydajności pracy sędziego… No naprawdę gratuluję temu, kto będzie w stanie stworzyć program  do takiego mierzenia. Po pierwsze dlatego, że sprawa sprawie jest nierówna. Jaką przyłożyć tu jednostkę miary? Liczbę rozpoznanych spraw? Jeden sędzia może dostać akurat trzydzieści spraw i wniosków o dobrowolnemu poddaniu się karze. Czyli takich, które na jednej rozprawie zakończy. I zrobi to w ciągu dwóch, trzech dni. A inny sędzia dostanie jedną sprawę, która będzie miała 50 tomów akt. I będzie ją ciągnął trzy, cztery czy pięć lat. To co? To ma znaczyć, że ten pierwszy pracuje w pocie czoła a ten drugi nie robi nic? Nie mam zielonego pojęcia, jak można to zmierzyć.  Są to populistyczne hasła, które mają wywrzeć na opinii publicznej takie wrażenie, że oto nad wszystkim będziemy panować i teraz się wszystko polepszy.

Michalina Engel: To grozi tym, że sędziowie będą starali się jak najszybciej sprawy odhaczać. Czyli ustawa może wpłynąć na rzetelność rozpatrywania spraw.

Jarosław Szczepaniak: Z sędziami jest tak, jak z chirurgami. Nie da się zrobić operacji szybciej niż wymaga tego  konkretny zabieg. I nie da się rzetelnie  przeczytać pięćdziesięciu tomów akt szybciej, niż to możliwe.

 

strzalkaJest też mowa o wprowadzeniu losowania składów sędziowskich.

 

Jarosław Szczepaniak: To rozwiązanie ma swoje zalety i swoje wady. Rozumiem, o co chodzi projektodawcom. O to, żeby całkowicie wykluczyć możliwość wpływu konkretnych spraw do  konkretnych sędziów. Ale to tworzy atmosferę korupcyjności w sądach.

A poza tym, jak stworzyć program do losowania, żeby sędzia, który dostał przed chwilą wielotomową sprawę  nie miał za chwilę przyznanej podobnej a z kolei  inny sędzia żeby nie dostawał wyłącznie spraw prostych. Cały ten pomysł jest, według mnie, mocno podszyty populizmem.

Michalina Engel: No niby teraz też jest taka możliwość, o ile pełnomocnicy złożą wniosek o losowanie. Ale robienie z tego zasady kłóci się ze zdrowym rozsądkiem.

 

strzalkaKolejna rzecz, to wprowadzenie funkcji sędziów pokoju.

 

Michalina Engel: To jest tłumaczone tym, że tzw. czynnik społeczny powinien mieć udział w orzekaniu. Ale przecież są ławnicy. Stworzenie kolejnych tego typu funkcji to jest, według mnie, gra na to, by pokazać, że sędziowie są skorumpowani, nie są sprawiedliwi, nie można im zaufać, trzymają ze sobą i trzeba ich  pilnować wprowadzając w skład orzekający jeszcze kogoś.

Ludzie boją się Polski, w której  na przykład kobiety mogą być karane za poronienie ciąży…

Jarosław Szczepaniak: Widmo takiego „sytemu” pojawia się od momentu, w którym zaczęto grzebać przy sądownictwie. Tak naprawdę  – jedyny ratunek jest w sądach, w sędziach. Byłem niedawno na znakomitej konferencji nt. rozproszonej kontroli konstytucyjności prawa. Chodzi o to, że jeśli sędzia będzie miał wydać wyrok, ale okaże się, w jego ocenie, że przepis ustawy  jest niezgodny z Konstytucją to sędzia będzie mógł nie zastosować przepisu takiej ustawy (w konkretnym przypadku, bo w skali globalnej tylko Trybunał Konstytucyjny ma takie uprawnienia). Oczywiście, to zależy od niezależności sędziego. A ta niezależność będzie im przychodziła łatwiej, gdy będą czuć wsparcie  ze strony społeczeństwa.  Nie zostawiajmy ich samych sobie, bo gdy jest nas więcej, czujemy się silniejsi. Szalenie ważne jest, żeby się wzajemnie wspomagać. Jeśli na demonstracje przyjdzie  milion osób to to jest potężna siła.
I sędziowie dostaną wiatr w żagle czując poparcie społeczne. Natomiast jeśli przyjdzie  tysiąc osób no to…

Michalina Engel: Ja jestem projektem  tej ustawy przerażona. A przecież istnieje realna groźba jej wprowadzenia. I musimy sobie uświadomić, że z chwilą jej wprowadzenia Polska już nie będzie państwem prawa. Obywatel w jakimkolwiek konflikcie z władzą będzie bez szans. Bo sędzia będzie się bał, że zostanie rozliczony ze swoich orzeczeń. Wystarczy, że sąsiad, z którym będziemy się sądzić o przysłowiową miedzę, będzie zwolennikiem PiS – możemy przegrać. Tylko z tej przyczyny.

Jadę na demonstrację, ponieważ wierzę, że one jednak mogą coś zmienić. To wykazał Czarny Protest. Rządzący się po prostu boją tego, że w końcu wyjdzie nie kilka, czy kilkanaście tysięcy, a kilka milionów. Poza tym, to jest sposób na policzenie się i stwierdzenie, że nie jesteśmy osamotnieni w sprzeciwie wobec zmiany ustroju.

Dodaj komentarz

Ta strona wykorzystuje pliki cookies więcej informacji

W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu świadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym. Możecie Państwo dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących cookies.

Zamknij